Πριν από λίγες ημέρες ολοκλήρωσα την ανάγνωση του μυθιστορήματος Φθινοπωρινός Πόνος.
Μέσα από το βιβλίο, ο συγγραφέας Yılmaz Karakoyunlu αφηγείται την ιστορία δύο νέων ανθρώπων του Μπεχτσέτ, ενός Τούρκου καλλιεργημένου μεγαλοαστού και της Εστέρ, μίας Εβραίας πόρνης κάτω από τη σκιά των δραματικών γεγονότων που συνέβηκαν στην Κωνσταντινούπολη το Σεπτέμβριο του 1955, γνωστά ως
Σεπτεμβριανά, τα οποία οδήγησαν στον ξεριζωμό του Ελληνισμού της Πόλης.
Πριν από λίγα χρόνια μάλλον δεν θα αναζητούσα να διαβάσω μυθιστόρημα Τούρκου συγγραφέα, όμως κάποια άρθρα που διάβασα στις εφημερίδες, αλλά και η περιέργεια να δω πως περιγράφονται τα Σεπτεμβριανά από ένα Τούρκο συγγραφέα και πολιτικό, με ώθησαν στο να αγοράσω και να διαβάσω το βιβλίο.
Η ιστορία του έρωτα των δύο νέων δεν μπορώ να πω ότι με συγκίνησε ιδιαίτερα, όμως θα πρέπει να ομολογήσω ότι ο τρόπος με τον οποίο ο συγγραφέας πλάθει και παρουσιάζει τα συναισθήματα, τα διλλήματα, τις αμφιβολίες, τις εντάσεις και τη «λύτρωση» των ηρώων του είναι αριστοτεχνικός.
Με τον ίδιο έξοχο τρόπο, ο συγγραφέας παρουσιάζει την ατμόσφαιρα της Πόλης εκείνης της εποχής πριν τα γεγονότα. Στο πρώτο μέρος του βιβλίου οι μυρωδιές, τα αρώματα και οι γλυκιές μουσικές από τις συνοικίες της Πόλης τυλίγονται γύρω σου σαν ένα απαλό, αέρινο πέπλο και όπως λέει και η μεταφράστρια του βιβλίου στον πρόλογο, πραγματικά νιώθεις αισθήματα αγάπης και νοσταλγίας για ένα χθες που χάθηκε ανεπιστρεπτί.
Στο δεύτερο μέρος, η ατμόσφαιρα αρχίζει να γίνεται πιο βαριά. Σταδιακά μαζί με τους ήρωες και την εξέλιξη της ιστορίας τους, αρχίζεις να βλέπεις τα γκρίζα σύννεφα που μαζεύονται πάνω από την Πόλη και προαισθάνεσαι ότι κάτι κακό θα συμβεί σύντομα. Η κορύφωση της έντασης αποτυπώνεται με δραματικό τρόπο στο καθοδηγούμενο ξέσπασμα και τους άγριους βανδαλισμούς του όχλου που στο πέρασμά του σπέρνει την καταστροφή και δεν αφήνει τίποτα όρθιο.
Παρακάτω είναι μερικά αποσπάσματα που ξεχώρισα από το βιβλίο και τα οποία εκτιμώ ότι μέσα από τους διαλόγους και τις σκέψεις των χαρακτήρων, εκφράζουν και τις απόψεις του συγγραφέα :
- Όσοι δεν ξέρουν να συγχωρούν, δεν έχουν δικαίωμα να ζητούν συγγνώμη.
- Στα περιποιημένα τραπέζια του εστιατορίου «Ρεφίκ» η Εστέρ έδειχνε πως μπορεί να αναδειχθεί η ομορφιά με αξιοπρέπεια. Το ζήτημα δεν ήταν θέμα εξωτερικής εμφάνισης ή περιβολής. Η εσωτερική ακτινοβολία του ανθρώπου σε συνδυασμό με την καλή ανατροφή δημιουργούν αυτή την πραγματικότητα.
- Χωρίς φαντασία κανείς δεν μπορεί να διεκδικήσει το δικαίωμά του στο όνειρο.
- Αυτός που θέλει να λέγεται άνθρωπος πρέπει να ξέρει να αρπάζει τη ζωή, να αποκτά το θάρρος που χρειάζεται, ώστε να μη ζαρώνει σε μια γωνιά από ασήμαντους και άσκοπους φόβους. Όλοι όσοι προσπαθούν να φτιάξουν τη ζωή τους υπολογίζοντας τις κρίσεις και τις αξίες των άλλων, στο τέλος θα εξοντωθούν από τα προσωπικά τους πάθη, τα οποία θα έχουν συσσωρευθεί από την πίεση εντός τρόπου ζωής που υπακούει στις επιθυμίες του «κόσμου». Η λύτρωση από αυτές τις κακοτοπιές είναι στο χέρι του κάθε ανθρώπου. Και η θέλησή του εκδηλώνεται πρώτα απ’ όλα με την απόκτηση της ικανότητας να μην αφήνει τις έννοιες στην τύχη.
- Η πίστη που ορίζει να μεταθέτει κανείς τις απολαύσεις της ζωής στον άλλο κόσμο είναι ένα φορτίο που επωμίζεται άδικα ο άνθρωπος.
- Η ζωή και οι ανθρώπινες σχέσεις είναι μια περιπέτεια που δοκιμάζει η μία την άλλη στην αγκαλιά του Θεού. Όσοι νιώθουν μια μικρή γεύση ευτυχίας, μπορούν να λύσουν αυτό το αίνιγμα, έστω και αν ελάχιστα αντιλαμβάνονται τη διαφορά ανάμεσα στο όνειρο και την πραγματικότητα. Αυτοί που απολαμβάνουν μόνο την κάθε μέρα δεν έχουν το χρόνο αλλά ούτε και το δικαίωμα να λύσουν αυτό το αίνιγμα. Στέκονται άλλοτε συνεσταλμένοι άλλοτε ισχυρογνώμονες σε μια πλάστιγγα που μπορεί να γείρει κάθε στιγμή, αλλά στο τέλος πάντα αυτοί είναι οι ηττημένοι…
- Εάν ήταν δυνατό να κατανοήσει κανείς με το νου και τη σκέψη όλη την αλήθεια, δε θα χρειάζονταν τα φώτα της πίστης. Αυτό που ο Θεός ονομάζει αποκάλυψη είναι ο βαθμός της πνευματικής προσέγγισης χάρη στην οποία βλέπει κανείς τη δύναμη και την ομορφιά του Θεού μέσα στον καθρέπτη, γεμάτος έρωτα και θαυμασμό.
- Η κατανόηση του μυστηρίου της ύπαρξης δεν επιτυγχάνεται με την απελπιστική εγκαρτέρηση. Μόνο η εγκόσμια δοκιμασία οδηγεί τις ψυχές στην αθανασία.
- Η ωραία, φωτισμένη, εγκάρδια σκέψη που σέβεται τις ηθικές αξίες μπορεί να κατακτήσει την αθανασία. Ο θάνατος είναι η στιγμή της ανάστασης…Ανοίγει τις πόρτες της ένωσης μ’ αυτό το μεγάλο μυστικό. Είναι η πορεία ενός μικρού κυττάρου της φθαρτής ζωής προς το μεγάλο μυστικό της αιώνιας ζωής…Αυτή είναι η ουσία όλων των θρησκειών και κάθε πίστης. Η ουσία αυτή είναι ο ίδιος ο άνθρωπος.
- Οι άνθρωποι πρέπει να κάνουν έρωτα την ημέρα, για να απαλλαγούν από το φόβο ότι θα τελειώσει η νύχτα.
- Η εδραίωση της φιλελεύθερης οικονομίας σε μια χώρα δεν επιτυγχάνεται μόνο όταν αλλάζει χέρια το κεφάλαιο. Η φιλελεύθερη οικονομία αλλάζει τις παραδόσεις, τις αντιλήψεις, τις ηθικές αξίες του λαού μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα. Η αλλαγή αυτή μπορεί να ξεπεράσει τα φυσιολογικά όρια και να μετατραπεί σε σταδιακά αυξανόμενη, αχαλίνωτη απληστία.
- Οι πρωτεργάτες, με εξοργισμένα μάτια και ανάγλυφο τον ενθουσιασμό της πατριδολατρίας στα πρόσωπά τους, κατέλαβαν τους δρόμους σα ληστές, χωρίς να αντιμετωπίσουν την παραμικρή αντίσταση. Ολόκληρη η Πόλη –και όχι μόνο το Πέρα- ήταν υπό την κατοχή τους. Όλοι έτρεχαν προς την πλατεία Ταξίμ.
- Η κατάσταση στην Πόλη είχε ξεφύγει από κάθε έλεγχο. Ο όχλος ενεργούσε ανεξέλεγκτα. Καμία δύναμη δεν μπορούσε να τον σταματήσει.
Ξέσπασαν φωτιές σε ολόκληρη την πόλη και οι λεηλασίες έφτασαν στο αποκορύφωμά τους. Ο άνθρωπος φαίνεται ότι από τη στιγμή της γέννησής του έχει την έμφυτη τάση να προσπαθεί να αφανίσει το συνάνθρωπό του. Ο άνθρωπος είναι έρμαιο του πάθους αυτού, που τον κάνει να νιώθει γενναίος, όταν στρέφεται εναντίον αδύνατων και ανυπεράσπιστων ανθρώπων.
Μερικά στοιχεία ακόμη για το βιβλίο :
- Το Φθινοπωρινός Πόνος απέσπασε το Α’ βραβείο της Ένωσης Τούρκων συγγραφέων το 1992
- Κυκλοφόρησε για πρώτη φορά στην Ελλάδα πριν από 11 χρόνια από τις εκδόσεις «Τσουκάτου»
- Το ζωγραφικό έργο που υπάρχει στο εξώφυλλο του βιβλίου λέγεται «Ελπίδα» και είναι δημιουργία της Γεύσω Ελματζόγλου Παπαδάκη
Η Διδάκτορας Κοινωνιολογίας και διακεκριμένη μελετήτρια των ελληνοτουρκικών σχέσεων, Λιάνα Μυστακίδου επιμελήθηκε της μετάφρασης του βιβλίου και μάλιστα το 2000 τιμήθηκε με το Βραβείο Ρήγας Φερραίος από την Εταιρεία Ελλήνων Μεταφραστών Λογοτεχνίας για την αριστοτεχνική του απόδοση στα ελληνικά.
Η ίδια έχει δηλώσει για το βιβλίο και το συγγραφέα «Ο Φθινοπωρινός Πόνος γράφτηκε από πολιτικό κι ως εκ τούτου, το πράγμα αποκτά άλλη βαρύτητα. Εκτιμώ ότι πρόκειται για συγγραφέα αληθινό και έντιμο, ο οποίος εξακολουθεί να εργάζεται πάνω στο θέμα των δύο χωρών. Για δε το συγκεκριμένο βιβλίο δεν έλαβε δραχμή από πνευματικά δικαιώματα»
Güz Sancısı είναι ο τίτλος της ταινίας που βασίστηκε στο βιβλίο και η οποία παίχτηκε πρόσφατα στην Τουρκία σημειώνοντας πολύ μεγάλη επιτυχία. Στην ταινία η πόρνη δεν είναι Εβραία αλλά Ελληνίδα και ονομάζεται Έλενα. Κάπου διάβασα ότι η ταινία αναμένεται και στην Ελλάδα πριν το καλοκαίρι (αλλά όρκο δεν παίρνουμε)
- Πρόσφατη αναφορά στην ταινία και στα συγκλονιστικά γεγονότα των Σεπτεμβριανών έχει κάνει και ο Παύλος Τσίμας στην εκπομπή Έρευνα
